Kobieta w ciąży u lekarza weterynarii — pytania i fakty
Pierwsze pytanie, jakie przychodzi na myśl zapewne Wam (tak jak nam – lekarzom weterynarii), to pytanie o koty i toksoplazmozę. To najbardziej rozpoznawalne połączenie ciąży i kotów. Czy mamy oddać kota, czy musimy go przebadać, czy można odwiedzać znajomych z kotami? Odpowiem na te pytania w tym artykule.
Wyjaśnijmy sobie najpierw, czym jest toksoplazmoza i dlaczego to właśnie koty są z nią najbardziej związane. Toxoplasma gondii to mikroskopijny pasożyt (pierwotniak) wewnątrzkomórkowy, który może zakażać ludzi oraz większość zwierząt stałocieplnych.
Ten mikroskopijny pasożyt ma specyficzny tryb życia – zmienia swoją postać w zależności od tego, gdzie się znajduje. Można powiedzieć, że ma „różne etapy życia”, z których każdy pełni inną funkcję.
To właśnie koty i inne kotowate upodobał sobie jako miejsce, w którym rozmnaża się płciowo. Mówimy, że koty i inne kotowate są żywicielami ostatecznymi. To w ich jelitach zachodzi rozmnażanie płciowe, powstają oocysty - możemy nazywać je “jajami”. Kot wydala formy, które początkowo nie są zakaćne i dohrzewają dopiero w środowisku. Człowiek, pies, owca, świnia czy mysz są żywicielami pośrednimi, ponieważ pasożyt w nich niejako się ukrywa, ale nie produkuje jaj z kolejnymi pasożytami.
Występuje w trzech głównych postaciach:
Sporozoit
– znajduje się w odpornych formach pasożyta (oocystach) wydalanych przez koty; odpowiada za zakażenie ze środowiska (po sporulacji).
Tachyzoit
– szybko namnażająca się postać, odpowiedzialna za ostrą fazę zakażenia i możliwość zakażenia płodu.
Bradyzoit
– wolno namnażająca się postać obecna w cystach tkankowych, odpowiadająca za przewlekłe zakażenie.
Koty i inne kotowate (w tym ryś czy żbik) wydalają oocysty, które po 1–5 dniach stają się zakaźne (zawierają sporozoity).
Jak, znając te informacje, możemy zadbać o bezpieczeństwo kobiet w ciąży – opiekunek kotów?
codzienne sprzątanie kuwety, ponieważ formy wydalane przez kota potrzebują co najmniej doby, aby stać się zakaźne.
zamknięta kuweta – tak, aby w powietrzu nie unosił się pył i aby zanieczyszczenia nie osiadały w mieszkaniu,
odpowiednia higiena i odkurzanie w okolicy kuwety
dieta dla kota bez surowego mięsa oraz utrzymywania kota w domu, aby nie miał możliwości samodzielnego polowania - wyjaśnienie poniżej
To właśnie dlatego codzienne usuwanie kocich odchodów z kuwety znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia toksoplazmozą – większość oocyst nie zdąży jeszcze sporulować.
Bardziej prawdopodobnym źródłem zakażenia „związanym z kotem/kotowatymi” jest zjedzenie warzyw lub owoców z zakaźnymi oocystami/sporozoitami.
Wyobraźcie sobie pyszne borówki prosto z lasu, sałatę z przydomowego ogródka – oraz koty, które mogą oddawać kał w okolicy tych upraw. Mycie warzyw i owoców jest ważnym elementem ochrony przed toksoplazmozą u ciężarnych.
Jednak najważniejszym źródłem zakażenia toksoplazmozą u ludzi jest zjedzenie bradyzoitów w niedogotowanym mięsie. Jak do tego dochodzi? Prześledźmy ten proces razem.
Wiemy już, że koty i inne kotowate wydalają oocysty T. gondii, które w ciągu 1–5 dni (w sprzyjających warunkach) przechodzą w formę zakaźną. Zwierzęta gospodarskie – owca, 🐔 kura, 🐐 koza, 🐖 świnia – mogą je zjadać wraz z:
- trawą,
- sianem,
- paszą,
- wodą,
- ziemią.
W przewodzie pokarmowym pasożyt przechodzi kolejne etapy rozwojowe i osiada w mięśniach w formie bradyzoitów (w cystach tkankowych).
Mięso poddane prawidłowej obróbce termicznej powoduje zniszczenie cyst tkankowych. Jednak jeżeli mięso nie osiągnie odpowiedniej temperatury, cysty pozostają nienaruszone i mogą być źródłem zakażenia dla ludzi.
Podsumujmy źródła zakażenia dla ludzi, a szczególnie dla kobiet w ciąży:
zjedzenie niedogotowanego mięsa z cystami tkankowymi (bradyzoitami),
zjedzenie warzyw lub owoców z zakaźnymi oocystami/sporozoitami,
sprzątanie kociej kuwety i nieopatrzne przeniesienie zakaźnych form np. przez zabrudzone ręce
Dlaczego to właśnie kobiety w ciąży są bardziej narażone na konsekwencje toksoplazmozy?
Najbardziej narażone są dzieci w łonie matki.
Po zakażeniu pasożyt namnaża się w organizmie kobiety i może przedostać się przez łożysko do rozwijającego się dziecka. Jeśli pasożyt przejdzie przez łożysko, u dziecka może się rozwinąć toksoplazmowa wrodzona. Osoby dorosłe z prawidłową odpornością przechodzą zakażenie toksoplazmą często bezobjawowo lub z łagodnymi objawami.
Czy można sprawdzić czy mój kot aktualnie stanowi zagrożenie?
Nie ma wiarygodnych badań, które pozwalałyby to wykluczyć.
Oocysty znajdują się w kale jedynie przez krótki czas po pierwotnym zakażeniu, więc rutynowe badanie kału jest nieskuteczne.
Badania krwi, w których szukamy przeciwciał przeciwko toksoplazmozie, mówią jedynie o ewentualnym kontakcie z pasożytem, a nie o wydalaniu zakaźnych oocyst.
Bardziej inwazyjne badania u kota wykonujemy tylko wtedy, gdy występują specyficzne objawy kliniczne.
Odpowiem na pytania z początku artykułu:
- nie, kot może zostać w domu, ale należy pamiętać o regularnym sprzątaniu, higienie i diecie.