Jesień w gabinecie weterynaryjnym ma swoje stałe punkty

Kleszcze budzą się do życia, gdy temperatura przekracza 5°C. Letnie upały powyżej 25°C je osłabiają, natomiast jesienne chłody i dni z temperaturą kilkunastu stopni są dla nich idealne. Również duża wilgotność powietrza zapewnia im optymalne warunki do życia i atakowania.

W Polsce mamy około 19 gatunków kleszczy, ale pod względem weterynaryjnym istotne są głównie dwa:

• Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) — przenosi pierwotniaki wywołujące anaplazmozę oraz bakterie wywołujące boreliozę.
• Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) — przenosi pierwotniaka wywołującego babeszjozę.

Kiedy jesienią trafia do nas pies lub wychodzący kot ze świądem, nie można przegapić tego „pasażera na gapę”. Larwy tego pajęczaka powodują sezonowe, punktowe zmiany na łapach, brzuchu, uszach.

Dzięki regularnemu stosowaniu preparatów przeciwko pasożytom zewnętrznym coraz rzadziej spotyka się go w gabinecie.

Neotrombicula autumnalis

Obecnie atopowe zapalenie skóry oraz koci zespół atopowy skóry uznaje się za choroby wieloczynnikowe. Nie ma jednego czynnika wywołującego — zwykle potrzebne są predyspozycje genetyczne + zaburzenie bariery skórnej + kontakt z alergenami środowiskowymi.

Każde zwierzę może reagować na inne alergeny, dlatego u części pacjentów objawy bywają wyraźniejsze właśnie jesienią. Jakie alergeny są wtedy najczęstsze? Głównie chwasty (np. ambrozja) oraz zarodniki grzybów Alternaria i Cladosporium, które pylą aż do pierwszych przymrozków. Ich źródłem są m.in. sterty wilgotnych, opadłych liści.

Jesień niestety bardzo sprzyja zatruciom. Psy są tu częstszymi pacjentami, bo to one mają tendencję do zjadania niejadalnych rzeczy.

• Żołędzie — taniny silnie podrażniają błonę śluzową przewodu pokarmowego. W dużych ilościach blokują wchłanianie składników odżywczych oraz mogą prowadzić do poważnego uszkodzenia nerek i wątroby.
• Kasztany — zawierają saponiny działające silnie drażniąco na błony śluzowe układu pokarmowego i mogące powodować hemolizę. Eskulina wykazuje działanie neurotoksyczne. Oprócz działania toksycznego mogą też być przyczyną mechanicznego zatkania jelit.
• Sfermentowane jabłka i dostęp do kompostu, gdzie fermentują inne jesienne owoce.
• Trutki na szczury — zjedzenie takiej trutki lub zatrutej nią myszy to śmiertelne zagrożenie, szczególnie u kotów przydomowych.
• Późną jesienią zagrożeniem jest również glikol etylenowy — szczególnie w domach z garażami. Substancja o słodkawym zapachu i smaku, znajdująca się m.in. w płynach chłodniczych, instalacjach pomp ciepła, kolektorach i solarami.

Choroba wywoływana przez bakterie bytujące w kałużach i na podmokłych terenach. Bakterie są wydalane z moczem nosicieli, głównie gryzoni, i potrzebują odpowiednich warunków, aby przetrwać poza żywym organizmem. Najlepiej utrzymują się w wodzie oraz wilgotnej glebie — w takich warunkach mogą pozostawać zdolne do wywołania choroby nawet przez kilka tygodni.

Jesienią, gdy opady deszczu są bardziej obfite, sprzyja to namnażaniu bakterii. Atakują one głównie nerki i mogą spowodować ostrą niewydolność nerek.

Jesienią występują jednocześnie:

• wysoka wilgotność — ślimaki są wtedy bardzo aktywne,
• umiarkowane temperatury sprzyjające ich aktywności,
• duża liczebność ślimaków oraz pomrowów,
• częstszy kontakt psów z wilgotną roślinnością, liśćmi i ściółką,
• możliwość kumulacji zakażonych żywicieli pośrednich w środowisku.

Nie musi to być celowe zjadanie ślimaków — pies może połknąć małego ślimaka podczas jedzenia trawy, zabawy czy picia z kałuży.

Angiostrongyloza psów — zakażenie Angiostrongylus vasorum. Pies, który intensywnie kontaktował się ze ślimakami jesienią, może rozwinąć objawy dopiero kilka tygodni później. Objawy mogą być bardzo różne — od kaszlu i nietolerancji wysiłku po zaburzenia krzepnięcia i krwawienia.

U kotów wychodzących podobny mechanizm dotyczy przede wszystkim Aelurostrongylus abstrusus — najważniejszego nicienia płucnego kotów. Kot często nie zjada ślimaka celowo, ale może polować i zjadać zwierzęta, które wcześniej zjadły zakażone ślimaki: myszy, ptaki, jaszczurki, żaby.

Pomimo tego, że dla mnie jesień to zawsze złote liście i ciepłe popołudnia, ma ona też tę ciemną i brzydką stronę — deszcz, błoto, słotę. Takie warunki sprzyjają odparzeniom w okolicy łap, szczególnie u mocno owłosionych psów.

U psów i kotów jesienna wymiana sierści jest przede wszystkim odpowiedzią na zmianę długości dnia, a nie bezpośrednio na spadek temperatury.

Najważniejszym sygnałem jest fotoperiod, czyli liczba godzin światła w ciąbu doby. Lato → jesień: dni stają się coraz krótsze, siatkówka rejestruje mniejszą ilość światła, wpływa to na wydzielanie melatoniny, zmienia się aktywność mieszków włosowych, a sierść letnia jest stopniowo zastępowana przez gęstszą sierść zimową.

Dlatego intensywne linienie często zaczyna się już pod koniec lata, zanim temperatura rzeczywiście mocno spadnie. Pies i kot mają wiele mieszków włosowych znajdujących się jednocześnie w określonej fazie cyklu: anagen → katagen → telogen → wypadnięcie włosa. Jesienią większa część włosów przechodzi synchronicznie w fazę spoczynkową, a następnie wypada — stąd wrażenie, że zwierzę „gubi całą sierść naraz”.

Problem smogu dotyczy nie tylko ludzi. Również nasze zwierzęta cierpią przez złą jakość powietrza. Szczególnie narażone w tym okresie są zwierzęta starsze oraz pacjenci z chorobami układu oddechowego lub kardiologicznymi.

Są zwierzęta, u których obserwujemy wyłysienia w tym właśnie okresie. Najprawdopodobniej zmiany te mają związek z oddziaływaniem dnia świetlnego na cykl włosów. Dlatego zmiany często pojawiają się późną jesienią lub zimą, a włos odrasta samoistnie zwykle po kilku miesiącach.